VERSTERKINGSOPGAVE VEREIST KRACHTIGE STURING
Veiligheid is van levensbelang voor onze samenleving. Want het gaat over het behouden en beschermen van alles wat wij waardevol vinden. Helaas heeft ons land steeds vaker te maken met uiteenlopende dreigingen voor onze veiligheid. Denk bijvoorbeeld aan de overstromingen in Limburg, aan het coronavirus of aan cyberaanvallen. Als betrokken burgers moeten we hiermee steeds vaker rekening gaan houden. Want wie een blik werpt op het dreigingslandschap realiseert zich wat er aan hand is (https://www.nctv.nl/onderwerpen/v/veiligheidsstrategie-voor-het-koninkrijk-der-nederlanden). Toegegeven beste lezers: het is allemaal geen vrolijke kost. Maar wegkijken helpt niet; onze weerbaarheid moet omhoog!
NOODSTEUNPUNTEN VERGROTEN WEERBAARHEIDDe term ‘weerbaarheid’ duikt steeds vaker op in de media. Dat dit geen modewoord is, legt trauma-expert en marine-officier Caecilia van Peski duidelijk uit wanneer zij spreekt over de twee facetten van veiligheid. ““De eerste is ‘state security’: de harde, statelijke veiligheid. Dat is militaire bescherming, grensbewaking, inlichtingen, afschrikking (…) Daarnaast is er ‘human security:’ de menselijk-maatschappelijke laag. Bescherming tegen armoede, sociale ontwrichting, psychologische uitputting en culturele uitsluiting (… ) Ik vat het vaak zo samen: state security houdt de vijand buiten, human security zorgt dat de samenleving binnen overeind blijft. Het één zonder het ander is zinloos.” (https://www.weerbaarnl.nl/nieuws/3125666.aspx?t=De-anatomie-van-weerbaarheid-Meer-dan-alleen-verdedigen).
Met dit onderscheid in het achterhoofd is het begrijpelijk dat David van Weel – als voormalig minister van Justitie & Veiligheid – in het voorjaar de realisatie van noodsteunpunten heeft aangekondigd. Het is ‘zijn’ bedoeling dat iedereen binnen 15 minuten loop- of fietsafstand een noodsteunpunt kan bereiken. Dit vereist de realisatie van ongeveer 4.500 locaties verspreid over het land. Bij de 950 brandweerkazernes en -posten komt zo’n noodsteunpunt, aangevuld met ongeveer 3.600 andere lokale voorzieningen zoals buurthuizen, wijkcentra, sportvoorzieningen en bibliotheken. De belangrijkste functies van een noodsteunpunt zijn:
- essentiële faciliteiten bieden zoals drinkwater, sanitair, elektriciteit, verwarming en communicatiemiddelen;
- fungeren als communicatieknooppunt waar burgers terecht kunnen voor betrouwbare informatie over de crisissituatie, en voor praktische veiligheidsinstructies;
- het bieden van een betrouwbare plek voor ontmoeting en contact in de directe omgeving.
Gelet op deze functies ligt samenwerking tussen gemeenten en het bibliotheeknetwerk hierbij voor de hand. In dat netwerk zijn 8200 medewerkers en 28.000 vijrwilligers actief, die werken vanuit ruim 1258 locaties (wil je meer lezen over de concrete samenwerkingsmogelijkheden, lees dan mijn vorige blog van 30 september).
ACTUELE FINANCIERING ZET GEEN ZODEN AAN DE DIJK
De introductie van noodsteunpunten is een goed plan. Want in potentie kunnen zij onze weerbaarheid vergroten. Maar gaan de overheden er ook in slagen om deze potentie op afzienbare termijn te vertalen naar een prestatie? Bij ongewijzigd beleid valt dat niet te verwachten. De financiering is namelijk onvoldoende. Wat is het geval?
Voor het inrichten van de noodsteunpunten zal ca. € 35 miljoen structureel uitgekeerd worden aan de veiligheidsregio’s. Deze middelen zijn vooral bedoeld voor lokale activiteiten in de 343 Nederlandse gemeenten. Gemiddeld is er momenteel dus iets meer dan € 100.000 per gemeente beschikbaar. Dat zet geen zoden aan de dijk! Een grondiger aanpak – denk alleen al aan de opbouw van de civiele verdediging (voedselvoorzieningen burger hulpverlening, etc) – vereist passende financiering en sturing. Is dat voorstelbaar op termijn van een aantal maanden?
Ja, als een nieuw kabinet dit advies van hoogleraar Paul ’t Hart ( Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid) over gaat nemen: ” … ‘de twee krachtigste sturingsinstrumenten zijn geld en politieke verantwoording. De WRR stelt voor dat ministers gezamenlijk verantwoordelijk worden om grote opgaven (… ) op te lossen en zich daarvoor eveneens samen verantwoorden in de Tweede Kamer. De ministers zorgen daarbij voor een gemeenschappelijk budget dat uit de individuele begrotingen wordt gehaald. Zo bouw je prikkels in om de samenwerking tussen bewindspersonen en ministeries te versterken, die ontbreken momenteel.” (NRC , 7 juli 2025).
NOODSTEUNPUNTEN: EEN VERSTERKINGSOPGAVE VOOR MEER MINISTERS
De realisatie en exploitatie van noodsteunpunten is in mijn ogen een gezamenlijke versterkingsopgave voor de ministers van Justitie, Volksgezondheid en Defensie uit een nieuw kabinet. Daar moeten we nog een paar maanden op wachten. Maar met het WRR-advies kunnen de rekenmeesters van het Rijk en de VNG nu al aan de slag. Voorbereidingen hoeven nergens op te wachten. Want in de woorden van VNG-voorzitter Sharon Dijksma : ‘Niemand weet aan welke vooravond we staan”
