'Denk Vooruit' en de mogelijkheden voor het bibliotheeknetwerk

Geplaatst op 30 september 2025 door pve

5 minuten

Veel Nederlanders hebben lang gedacht dat vrede in Europa vanzelfsprekend is. Maar Poetins aanhoudende agressie heeft dat denken ruw verstoord. Het meest duidelijk was zijn brute inval in Oekraïne, ruim drie jaar geleden. Maar sindsdien zijn cyberaanvallen en sabotage-acties in verschillende landen aan de orde van de dag. Wie uitzoomt, ziet dat Rusland continue bezig is om Europese NAVO lidstaten te ontwrichten en te testen. Met als gevolg dat we leven in een schemerzone tussen oorlog en vrede.

MIJN DRIE LESSEN OVER OORLOG

Als dienstplichtig soldaat ( lichting 78-2) oefende ik met een geweer en granaten. Daarnaast was er het onvermijdelijke handboek Soldaat, met als rode draad: ‘Zelf Hulp Kameraden Hulp’. Een paar jaar later kwam tijdens mijn stage bij het ministerie van Defensie veel literatuur over gewapende conflicten voorbij. Toegegeven, deze kennis en vaardigheden zijn in hoge mate verouderd. Maar drie lessen uit die tijd zijn – helaas – nog steeds actueel:

Landen kennen onderling geen vriendschappen; ze hebben hooguit gedeelde belangen.
Landen moeten voorbereid zijn op oorlog, als zij vrede willen bewaren. Zonder wapens zijn verworven vrijheden namelijk niet te verdedigen.
‘Als je vrede wilt, moet je oorlog kennen’. Want de geschiedenis laat zien dat mensen altijd oorlogen hebben gevoerd.

‘VEILIGHEID’ EN WEERBAARHEID: STEEDS HOGER OP DE AGENDA’S

Het is heel begrijpelijk, dat veel landen Veiligheid en Weerbaarheid hoog op hun nationale agenda’s hebben gezet. En in Brussel, bij de Europese Commissie, wordt er ook werk van gemaakt. Voor het eerst is er een aparte Commissaris voor Defensie: Andrius Kubilius, voormalig minister-president van Litouwen. Opvallend is verder dat verschillende landen, buiten het kader van de Europese Unie om, een ‘Coalition of the Willing’ hebben gevormd. Belangrijk daarbij is, dat het Verenigd Koninkrijk met zijn sterke krijgsmacht hierin deelneemt.

Ook in ‘Den Haag’ staat het onderwerp vol in de schijnwerpers. Zo ontvingen wij als burgers vorig jaar al oproepen van de overheid om ons voor te bereiden op noodsituaties. Sindsdien is nuttige informatie beschikbaar gesteld via websites, zoals denkvooruit.nl en crisis.nl. Eerder deze maand bleek bij Prinsjesdag, dat het demissionaire Kabinet Schoof de Defensie-uitgaven voor 2026 met ruim 10 miljard wil verhogen. In het begrotingsvoorstel staat een bedrag van 34,91 miljard euro. Naar verwachting bestaat hiervoor een meerderheid in het Parlement.

‘DENK VOORUIT’: EEN NIEUWE PUBLIEKSCAMPAGNE IS AANGEKONDIGD

Voor het komend kwartaal is een nieuwe ‘Denk Vooruit’ campagne aangekondigd. In navolging van andere landen gaat de regering binnenkort huis-aan-huis informatie verspreiden. Dat is slim, want bij een grote stroomstoring zijn websites lastig bereikbaar. Hopelijk wordt in de campagne een koerswijziging zichtbaar. Want tot nu toe is de overheidscommunicatie vooral gegaan over het individu en zijn zelfredzaamheid. Terwijl praktijkervaringen – in conflictgebieden, maar ook bij de Limburgse overstromingen – laten zien dat het vooral buurtnetwerken zijn die effectief de eerste hulp bieden. Samenredzaamheid verdient dus meer aandacht in de publiekscampagne.

Gelet hierop is het een goede zaak dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) de samenwerking zoekt met overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties, waaronder ook de bibliotheken. De Vereniging Openbare Bibliotheken spreekt in dit verband over kansen om aan te gaan sluiten bij een bredere lokale campagne (zie (https://www.debibliotheken.nl/nieuws/campagne-denk-vooruit). Dit geluid van de branchevereniging verdient versterking want bibliotheekorganisaties kunnen in gemeenten een relevante rol gaan spelen bij het vergroten van weerbaarheid.

HET BIBLIOTHEEKNETWERK: EEN UNIEKE ‘ZACHTE KRACHT’ IN DE SAMENLEVING

Het netwerk van bibliotheken is in het voorbije decennium uitgegroeid tot een unieke ‘zachte kracht’ in onze samenleving. Ga maar na: ruim 8200 medewerkers en circa 28.000 vrijwilligers organiseerden vorig jaar 398.000 maatschappelijke activiteiten. Met een fors publieksbereik als resultaat : één op de vijf Nederlanders is lid en in 2024 was er sprake van 59 miljoen bezoeken. Bedenk daarbij dat het netwerk recentelijk al waardevolle ervaring opdeed in crisissituaties, zowel tijdens de Corona-pandemie als bij de opvang van Oekraïnse vluchtingen in 2022. Kortom: het potentieel van dit netwerk in onzekere tijden is groot.

in februari gaf bibliotheekexpert Mark Deckers al een algemeen overzicht van mogelijkheden om actief te worden op het gebied van Veiligheid (https://www.markdeckers.net/2025/02/papa-komt-er-oorlog-en-moeten.html). Nu, meer dan 7 maanden later, zien we dat het einde van de oorlog in Oekraïne uit zicht blijft en dat de dreiging toeneemt. Alle aanleiding is er daarom voor lokale actie, met de Denk Vooruit campagne als katalysator.

LOKAAL AAN DE SLAG GAAN: WAARMEE?

Het netwerk èn de Bibliotheekwet bieden samen een prima kapstok om diverse activiteiten aan op te hangen. Tot slot van deze blog, een paar ideeën voor de bestaande overlegstructuren tussen bibliotheekorganisaties en gemeenten:

Ontmoeting & Debat: denk aan stadsdialogen, in samenwerking met vertegenwoordigers van wijk- en buurtverenigingen. Of organiseer een ‘Living Library evenement’ over Samenredzaamheid.
Ter beschikking stellen van kennis en informatie: nodig veiligheidsdeskundigen uit in het kader van de programmering en ontsluit daarnaast betrouwbare bronnen. Juist nu is er behoefte aan het creëren van een gedeelde realiteit, voorbij de waan van de dag.
Naast deze twee wettelijke taken is het bespreken van de handreiking over Weerbaarheid en Veerkracht op lokaal niveau een serieuze optie. Initieer bijvoorbeeld een verkenning naar mogelijkheden om noodsteunpunten in te richten bij bibliotheeklokaties. Er zijn er 1258; het is voorstelbaar dat een aantal daarvan geschikt is voor deze functie.