Wonend op de Veluwe zie je de zeespiegel niet stijgen en de afnemende biodiversiteit is in de tuin niet vast te stellen. Oppervlakkig gezien lijkt er niets aan de hand te zijn. Maar wanneer je de media en overheidsberichten volgt, dan lees je over kwetsbare natuur die is aangetast door een te hoge stikstofuitstoot. Met ingrijpende gevolgen: de provincie Gelderland kan bijna geen vergunningen verlenen voor wegenaanleg, woningbouw of bedrijfsuitbreiding. Het provinciebestuur kiest daarom voor ‘een grotere aanpak Stikstof’.
EEN KLEIN LAND STAAT VOOR GROTE OPGAVEN
Wat in Gelderland aan de orde is, geldt voor heel Nederland: de natie staat voor grote opgaven. Om die succesvol te kunnen aanpakken moeten bedrijven, burgers en overheden van richting veranderen. Veel beleidsmakers en beslissers in Den Haag weten dat. Maar na de dubbele val van het kabinet-Schoof spreekt NRC vandaag treffend over: ‘regeren door stil te staan’. De al jaren haperende wetgevingsmachine gaat op nog lagere toeren draaien, terwijl demissionaire ministers belangrijke investeringsbeslissingen uitstellen.
Effectief werk maken van maatschappelijke opgaven (o.a: klimaat, veiligheid, energie, wonen) kan pas als er een stabiel kabinet aantreedt. Of dat gaat gebeuren? Dat is pas over vier tot acht maanden bekend. In de tussentijd is ‘niets doen’ geen optie. Noch voor ons als burgers (zie mijn vorige blog), noch voor bedrijven en overheden.
VISIE 2040 EN VERANDERSTRATEGIE STAAN GEREED VOOR UITVOERING
Wat de bewegingen van overheden betreft: een provinciaal voorbeeld dicht bij huis heb ik net genoemd. En kijk je naar gemeentebestuurders: hunVNG heeft onlangs een richtinggevende, inspirerende visie op 2040 gepubliceerd. Onderdeel van deze visie is een veranderstrategie met zes randvoorwaarden en vijf veranderlessen (blz. 92).
De tekst van deze strategie is helder en herkenbaar. Maar … papier is geduldig en helaas is een goed begin van de uitvoering onder de huidige omstandigheden moeilijk voorstelbaar. Niet alleen omdat het landsbestuur in een impasse verkeert. Vooral ook omdat in brede lagen van de bevolking een gebrek aan vertrouwen in ‘de politiek’ is ontstaan. Het Sociaal en Cultureel Planbureau beschrijft wat dat betekent:: ”mensen vinden de regering niet daadkrachtig genoeg in het oplossen van problemen, ze zijn bezorgd over de slechte samenwerking binnen het kabinet en ze vinden bewindspersonen niet competent‘ (Burgerperspectieven 2025, nr. 1)
OPTIMEERDERS BIJ HET RIJK VERENIGT U
De context is lastig maar een complete stagnatie op nationaal niveau is onnodig. Want beleidsmakers bij het Rijk beschikken over unieke mogelijkheden om in beweging te komen. Neem de eerste randvoorwaarde voor verandering en weet dat er voldoende kundige ambtenaren bij departementen zijn (https://www.wrr.nl/publicaties/rapporten/2025/07/08/deskundige-overheid). En kijk daarna naar de tweede randvoorwaarde: het opbouwen van draagvlak voor veranderingen. Juist in deze beleidsarme fase is er ruimte om daarover dieper na te denken.
Wanneer er nu eens een paar beleidsprofessionals naar voren zouden stappen die als ‘een optimeerder’ initiatief gaan nemen. Filosoof René Gude introduceerde dit woord. Hij bedoelde daarmee iemand die bezig is met het verbeteren wat er te verbeteren valt, en die dat doet zonder garantie dat het wel goed zal komen. Deze pro-actieve ambtenaren kunnen beginnen met voorbereidingen voor vertrouwenwekkende maatregelen die positieve effecten hebben in het leven van veel mensen. Als gevolg daarvan kan het vertrouwen van burgers in het landsbestuur weer toenemen. En dat is vervolgens mede bepalend voor hun veranderbereidheid.
Om de gedachtevorming te stimuleren, geef ik alvast een paar ideeën voor nieuwe bewindspersonen die over enige tijd zullen aantreden:
- Justitie en Veiligheid: stop met de beleidsmatige verhoging van verkeersboetes. Ze brengen groepen burgers in financiële problemen en ze zijn naar het oordeel van nationale adviesorganen (o.a Raad van State) niet proportioneel.
- Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen: investeer structureel zowel in bewezen oplossingen voor het lerarentekort, als in het versterken van basisvaardigheden. Ieder kind plukt daar de vruchten van.
- Volksgezondheid, Welzijn en Sport: versterk de inzet van de Landelijke Huisartsen Vereniging en de Zorgverzekeraars voor het faciliteren van het praktijkhouderschap onder jonge artsen. Want het aantal inwoners zonder vaste huisarts (nu 45.000) groeit nog steeds.
Voor optimeerders uit mijn relatiekring geldt ten slotte: geen tijd te verliezen, aan de slag!
