Op 16 mei overleed Jan Terlouw. In de daarop volgende dagen hebben landelijke media er terecht serieus aandacht aan besteed. Want zijn werk heeft voor veel mensen een speciale betekenis gehad. Ook voor mij is hij al meer dan veertig jaar een belangrijke gids in een wankele wereld. En dat blijft hij, omdat veel van zijn ideeën en uitgangspunten de waan van de dag overstijgen en daardoor relevantie behouden. Bovendien is de drempel naar zijn gedachtegoed voor belangstellenden gelukkig laag. Vrijwel alle publicaties zijn namelijk goed verkrijgbaar, zowel bij boekhandels als in ‘de (online) bibliotheek’.
Het oeuvre van de schrijver is omvangrijk en gevarieerd. Dit is niet de plaats om daar diep op in te gaan. Daarom komen in deze blog slechts een paar kernachtige opvattingen van Terlouw voorbij. Hopelijk inspireren ze.
vrijheid in gebondenheid: het hebben van plichten is een recht
Voor de oud-politicus was individuele vrijheid niet vrijblijvend. Integendeel, vrijheid behelst de plicht om het goede te doen. Neem bijvoorbeeld deze passage uit de bundel Gedichte Gedachten:
“Wie vrijheid kent en koestert en behoedt,
die ademt waarlijk met gezonde longen.
De vreugde van de wet worde bezongen,
want vrijheid in gebondenheid is goed.
Je bent echt vrij wanneer je ongedwongen
naar eigen keuze doen kunt wat je moet.”
Wat bedoelt de auteur met ‘het goede doen’? Daar spreekt hij zich niet expliciet over uit. Vermoedelijk vindt de liberaal in hem, dat dit een individuele keuze is. Maar overigens doet hij in dit verband wel een uitspraak die voor ons allen geldt: ”het hebben van plichten is een recht”. Bij eerste lezing denk je: da’s een opmerkelijke invalshoek om bijvoorbeeld de belastingplicht of de dienstplicht te bespreken. Bij nadere bestudering van de teksten komt Terlouws idealistische visie op burgerschap naar boven. Waarbij het niet alleen gaat over vrijheden en rechten, maar vooral ook over ieders maatschappelijke verantwoordelijkheid voor een leefbare aarde.
wat de overheid te doen staat
Sinds de jaren tachtig zijn tientallen publieke taken geprivatiseerd. Van Post en Telecom tot Energie, Woningbouw en Transport. Als gevolg van wisselende resultaten in de voorbije decennia staat het geloof in marktwerking momenteel onder druk. Een actueel politiek vraagstuk is dan ook: wat staat ‘de overheid’ te doen? Dit zei Terlouw erover in een vraaggesprek met Marjolein Westerterp: ‘Ik vind dat de overheid drie hoofdtaken heeft,, namelijk veiligheid garanderen, rechtvaardigheid creëren en de toekomst bewaken. Met toekomstbewaking bedoel ik dat de overheid de enige instantie is die het zich kan veroorloven om maatregelen te nemen die het korte termijn belang overstijgen.
Als gevolg van de oorlog in Oekraïne bestaat over veiligheid garanderen in ‘Den Haag’ weinig discussie meer. De meningsverschillen zullen zich naar verwachting concentreren op de wijze van financieren en op de keuzes die daarbij gemaakt moeten worden. Hoe gaat een nieuw kabinet die rechtvaardigen? Interessant om te gaan volgen.
de toekomststoel : denk dagelijks aan overmorgen
Om beslissers en beleidsmakers in ons land voortdurend te herinneren aan het lange termijn belang van een duurzame wereld, ontwikkelde Terlouw het idee van een toekomststoel. Een symbool bestemd voor vergaderzalen in gemeenten, provincies en de Hofstad, opdat zoveel mogelijk betrokkenen bij dagelijkse besluiten de rechten van toekomstige generaties in het oog houden.
Het is mooi om nu te zien dat zijn idee in een bredere kring is doorgedrongen. Want ook maatschappelijke organisaties, theatermakers en diverse ondernemers hebben het omarmd. De stoel is in diverse soorten en maten verkrijgbaar. Het model van grootouders voor het klimaat sprak mij in 2022 het meeste aan. Zij adopteerden destijds het idee – en de bedenker werd hun ambassadeur. Het verhaal erachter Is hier terug te lezen: https://grootoudersvoorhetklimaat.nl/wat-we-doen/campagnes/de-toekomststoel/
een gezaghebbende stem die blijft klinken
De landelijke verkiezingen van 29 oktober komen er aan. Alle partijprogramma’s zijn binnenkort beschikbaar voor ons als kiezers. Bij het navigeren van zoveel informatie helpt de stem van een gezaghebbende gids die niet spreekt voor zichzelf, maar voor de jonge generatie.
